Telegraaf: Lex Jongsma

Telegraaf: 6 december 2013

Met het overlijden van Alexander (Lex) Jongsma heeft de Nederlandse schaakwereld een erudiete troubadour verloren. Hij was een pionier als commentator op de grote toernooien, schreef enkele boeken over zijn passie, hield voordrachten, speelde simultaans en was niet minder dan veertig jaar schaakmedewerker van Telesport, de sportsectie van De Telegraaf. In het dagelijks leven was Jongsma fiscaal jurist, hoofdmedewerker en docent aan de Rijksuniversiteit in Leiden. Voor zijn grote bijdrage aan de schaaksport werd hij door de KNSB benoemd tot Lid van Verdienste en in 2008 werd hij ridder in de orde van Oranje-Nassau.

Zijn levenslange interesse in de schaaksport begon in de jeugdjaren waarin hij zijn beste prestaties had. Op het jeugdwereldkampioenschap in Toronto 1957 behaalde hij de derde plaats en in 1960 werd hij Open Kampioen van Nederland.

Daarna moest hij zijn tijd verdelen over studie en werk.

Hij werd meester in de rechten maar van meester in de schaaksport is het niet meer gekomen. In 1968 begon hij zijn wekelijkse rubriek in Telesport en berichtte over alle WK-matches. De boeken van zijn hand zijn Het duel van de eeuw, Spassky – Fischer 1972, Het schaak der wrake, Karpov – Korchnoi, Baguio City 1978 en 60 jaar Hoogovens schaaktoernooi, 1998 (medeauteur Alexander Münninghoff).

Al die ervaringen gecombineerd met kennis van de geschiedenis maakten hem tot een gevierd en gevat spreker op toernooien.

Hij bestreed de tand des tijds met opgeruimd gemoed. Een blijvend oogletsel zorgde wel eens voor een stuk op een verkeerde plaats maar met een kwinkslag werd dat weer rechtgezet. De bijdragen aan De Telegraaf deed hij uit het blote hoofd, letters dansten hem te veel, en dat bezorgde de dames van de steno kopzorgen. Maar men nam het kennelijk voor lief want iedereen was present bij het Bloemendaalse Schaak Festival 2007 ter ere van Lex, met vele vrienden uit binnen- en buitenland. In zijn invitatiegroep zaten onder anderen Vlastimil Hort, Fridrik Olafsson, William Lombardy en ondergetekende. Er werd in Telesport een hele pagina gewijd aan Lex en zijn club had een boekwerkje gemaakt met 64 anekdotes, over schaken, muziek, literatuur en wijn, zijn grootste hobby’s. Het toernooi werd onderbroken door de burgemeester met een orde.

Eind 2012 schrijft Lex een nieuwjaarsgroet aan al zijn clubgenoten van SV Bloemendaal vanuit het ziekenhuis. Een onderbeen was afgezet en hij was weliswaar aangewezen op een rolstoel, maar hij zou weer present zijn bij het Tatatoernooi, dit keer als speciale gast. Hij had het toen over een snelle terugkeer op het podium, met een nieuw been. Het liep helaas anders.